CNC G ve M Kodlarının Temelleri

G kodları takım yolunu ve hareketi, M kodları ise yardımcı makine fonksiyonlarını kontrol eder. RS-274 / ISO 6983 temelli bu dilde “bloklar” ve “kelimeler” kullanılır; bazı komutlar modal kalır, bazıları yalnız o satırda etkindir. Aşağıda temel kavramlar ve sık kullanılan kodlar özetlenmiştir.

RS-274 / ISO 6983 nedir?

G-code (RS-274), CNC tezgâhlara “nereye, hangi hızda ve nasıl” hareket edeceğini söyleyen standartlaştırılmış dildir. Endüstride yaygın olarak Fanuc, Haas, Siemens, Heidenhain vb. denetleyicilerde farklı lehçeleri bulunur. Temel yapı blok (satır) ve kelime (harf+sayı ifadesi) modelidir; örn. G1 X10. Y5. F500.

Lehçeler arasında farklar vardır; özellikle bazı M kodları üreticiye özeldir. Makinenizin kılavuzunu mutlaka kontrol edin.

Modal, non-modal ve G grupları

Modal: Etkisi iptal edilene kadar sürer (örn. G1 lineer hareket modu).
Non-modal: Yalnızca bulunduğu blokta geçerli olur (örn. bazı ofset ayarlamaları).
G grupları: Aynı anda yalnız bir tanesi aktif olabilen modal komut kümeleri (ör. hareket modu grubu: G0/G1/G2/G3).

Temel G kodları (frezeye odaklı örnekler)

Hareket ve düzlem

G0 hızlı hareket, G1 lineer ilerleme
G2/G3 saat yönü/tersi dairesel interpolasyon
G17/G18/G19 düzlem seçimi (XY/XZ/YZ)
G93/G94 dakikada/dakikada ilerleme (Inverse Time/Feed per Minute)

Birime ve sisteme geçiş

G20/G21 inç/mm seçimi
G54–G59 iş parçası ofsetleri
G40/G41/G42 takım yarıçap telafisi iptal/sol/sağ
G43/G49 takım boyu telafisi/iptal

Tornada G7/G8 (çap/yarıçap modu) gibi lehçeye özgü komutlar bulunabilir.

Temel M kodları (yardımcı fonksiyonlar)

M3/M4/M5 iş mili saat yönü/tersi/durma
M6 takım değişimi (ATC)
M7/M8/M9 soğutma sıvısı açık/kapalı
M0/M1 program duraklama (opsiyonel dur)
M30 program sonu ve reset
Üreticiye özel: palet değişimi (M60 vb.), I/O kontrolleri (M62–M66 vb.)

Güvenli başlangıç bloğu (örnek)

%
O1000 (GUvenli Baslatma Ornegi)
G90 G17 G21 G40 G49 G94    (Mutlak, XY duzlemi, mm, TRC/TS telafisi iptal, feed/dk)
G54                        (Is parcasi ofseti)
T1 M6                      (Takim 1 yukle)
S8000 M3                   (8000 dev/dk saat yonu)
G0 X0 Y0                   (Hiza tezgaha yaklas)
G0 Z5.                     (Guvenli yukseklik)
G43 H1 Z5.                 (Takim boyu telafisi)
F600                       (Ilerleme)
G1 Z-2.                    (Isleme basla)
...
M30
%

İlk kurulumda tek blok ve dry-run ile doğrulama yapın; ofsetler ve takım uzunluklarını iki kez kontrol edin.

İpuçları ve yaygın hatalar

Birimi açıkça belirtin (G21/G20); program ortasında istemeden birim değiştirmeyin.
Takım yarıçap/boyu telafilerini başlatmadan önce güvenli yaklaşma noktasında olun.
Düzlem değiştirirken (G17/18/19) aktif dairesel hareketleri sonlandırın.
M kodlarının üreticiye özel olabileceğini unutmayın; kılavuzla karşılaştırın.